Czym jest fundacja i dlaczego warto ją założyć
Fundacja to organizacja pozarządowa (NGO) powoływana do realizacji celów społecznie lub gospodarczo użytecznych, zgodnych z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej. Fundatorem może być osoba fizyczna (także cudzoziemiec) albo osoba prawna (np. spółka, uczelnia, inna fundacja). Fundację można ustanowić samodzielnie lub wspólnie. Osobowość prawną uzyskuje dopiero z chwilą wpisu do KRS.
Działanie jako fundacja zwiększa wiarygodność wobec darczyńców, grantodawców i instytucji publicznych, ułatwia pozyskiwanie dotacji oraz pozwala działać w sposób ciągły i na większą skalę. Po co najmniej dwóch latach działalności można ubiegać się o status OPP, co otwiera drogę do 1,5% PIT i wzmacnia zaufanie.
Krok 1: Przygotuj cele, majątek, nazwę i projekt statutu
Zdefiniuj misję i cele: po co fundacja powstaje i jaki problem społeczny rozwiązuje. Cele sformułuj wystarczająco szeroko (np. „działalność na rzecz ochrony środowiska”), aby zachować elastyczność. Wybierz nazwę zawierającą słowo „Fundacja”, niewprowadzającą w błąd co do zakresu działania.
Ustal fundatora/fundatorów oraz fundusz założycielski. Majątek może mieć formę pieniężną lub rzeczową (sprzęt, papiery wartościowe, nieruchomości). Prawo nie określa minimum, o ile nie planujesz działalności gospodarczej; wartość majątku powinna być realna względem deklarowanych celów.
Wybierz siedzibę (w statucie podaj miejscowość) i ministra właściwego do nadzoru według głównego obszaru działania (np. edukacja, kultura, środowisko). Przygotuj projekt statutu: nazwa i siedziba, majątek i fundusz, cele i formy działania, organy (co najmniej zarząd), reprezentacja oraz wskazanie ministra nadzoru. Jeśli planujesz działalność gospodarczą, musi to wynikać wprost ze statutu.
Krok 2: Złóż akt fundacyjny u notariusza
U notariusza składasz oświadczenie woli o ustanowieniu fundacji w formie aktu notarialnego. Akt zawiera co najmniej: ustanowienie fundacji, cel(e) oraz opis majątku przeznaczonego na start (fundusz założycielski). Statut możesz włączyć do aktu albo przyjąć osobno (praktycznie częściej przyjmowany jest osobno uchwałą fundatora — łatwiej go potem zmieniać w granicach prawa i zapisów statutu). Szacunkowy koszt aktu to zwykle kilkaset złotych, zależnie od wartości majątku.
Krok 3: Zarejestruj fundację w KRS (online w PRS)
Rejestracji dokonujesz wyłącznie elektronicznie w Portalu Rejestrów Sądowych (PRS). We wniosku (część odpowiadająca dawnemu KRS-W20) podajesz dane fundacji, dołączasz akt notarialny, statut, uchwałę o powołaniu zarządu (i ewentualnie rady), zgody członków organów z adresami do doręczeń oraz wskazanie ministra nadzoru. Gdy przewidujesz działalność gospodarczą, zgłaszasz odpowiednie PKD i rejestrujesz się także w rejestrze przedsiębiorców.
Opłaty: 250 zł (bez DG) lub 600 zł (z DG). NIP i REGON nadawane są automatycznie po wpisie do KRS. Czas rejestracji zwykle wynosi od kilku tygodni do około dwóch miesięcy.
Krok 4: CRBR i NIP-8 po rejestracji (+ rachunek, księgowość)
Po wpisie do KRS masz dwa obowiązki terminowe:
— CRBR: zgłoszenie beneficjentów rzeczywistych w 14 dni od wpisu (zwykle członkowie zarządu).
— NIP-8: zgłoszenie danych uzupełniających w 21 dni (m.in. numer rachunku bankowego, miejsce prowadzenia ksiąg).
Następnie otwórz rachunek bankowy (sprawdź oferty dla NGO) i uruchom pełną księgowość zgodnie z ustawą o rachunkowości.
Czy fundacja może prowadzić działalność gospodarczą
Może — o ile statut to przewiduje. Rozróżnij: działalność statutową nieodpłatną, statutową odpłatną (opłaty pokrywają koszty) oraz działalność gospodarczą (zarobkową, zorganizowaną i ciągłą). Na działalność gospodarczą należy wydzielić co najmniej 1 000 zł z funduszu, zgłosić odpowiednie PKD i zarejestrować się w rejestrze przedsiębiorców. Cały dochód z działalności gospodarczej musi być przeznaczony na cele statutowe.
Księgowość, podatki i sprawozdawczość
Fundacja prowadzi pełną księgowość niezależnie od skali. Obejmuje to w szczególności: prowadzenie ksiąg rachunkowych, sporządzanie rocznego bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej, coroczną inwentaryzację majątku oraz przechowywanie dokumentacji (co najmniej 5 lat).
Podatki: fundacja składa CIT-8 co roku; dochody przeznaczone na cele statutowe mogą korzystać ze zwolnienia z CIT. W VAT często stosowane jest zwolnienie (do limitu 200 000 zł obrotu lub z tytułu rodzaju usług, np. część edukacyjnych). Zatrudniając pracowników lub zleceniobiorców, fundacja staje się płatnikiem PIT i ZUS.
Sprawozdawczość: sprawozdanie finansowe elektronicznie do RDF przy KRS oraz sprawozdanie merytoryczne do ministra nadzoru. Zmiany w KRS zgłasza się w 7 dni (skład zarządu, reprezentacja, adres, statut).
RODO i zbiórki: przygotuj politykę ochrony danych, klauzule informacyjne i procedury bezpieczeństwa; zbiórki w przestrzeni publicznej zgłasza się w Portalu Zbiórek Publicznych MSWiA, darowizny na konto i zbiórki „w zamkniętym kręgu” zgłoszenia nie wymagają.
Status OPP — kiedy i po co
Po co najmniej 2 latach realnej działalności pożytku publicznego fundacja może uzyskać status Organizacji Pożytku Publicznego (OPP). Korzyści to m.in. 1,5% PIT, większa wiarygodność i łatwiejszy dostęp do dotacji. OPP wymaga większej transparentności: własna strona www, publikacja statutu, składu władz oraz sprawozdań finansowych i merytorycznych (do 15 lipca w publicznej bazie i na stronie fundacji), a także neutralności politycznej.
Kalendarz ważnych terminów (po rejestracji)
| Termin od wpisu / w roku | Obowiązek | Gdzie składasz |
|---|---|---|
| 14 dni | Zgłoszenie do CRBR | Portal CRBR |
| 21 dni | NIP-8 (rachunek bankowy, księgi, dane uzupełniające) | Urząd skarbowy |
| Do końca marca (co roku) | CIT-8 | e-Deklaracje / KAS |
| Do 15 lipca (co roku) | Sprawozdanie finansowe | RDF / PRS |
| Do 31 grudnia (co roku, wg wskazań ministra) | Sprawozdanie merytoryczne | Minister nadzoru |
| 7 dni od zmiany | Aktualizacja danych w KRS | PRS |
Koszty rejestracji (orientacyjnie)
Rejestracja w KRS bez działalności gospodarczej kosztuje 250 zł; z działalnością gospodarczą – 600 zł (wpis do rejestru przedsiębiorców + ogłoszenie w MSiG). Akt notarialny to zwykle kilkaset złotych (zależnie od majątku). Łącznie start bez DG zazwyczaj domyka się w ~350–700 zł, a z DG w ~800–1000 zł.
FAQ
Ile kosztuje założenie fundacji?
Minimum to opłaty rejestrowe (250 zł bez DG / 600 zł z DG) oraz koszt aktu notarialnego (kilkaset zł).
Jakie są obowiązki po rejestracji?
W 14 dni zgłoś fundację do CRBR, w 21 dni złóż NIP-8, uruchom rachunek i księgowość. Dalej: coroczne CIT-8, sprawozdanie finansowe do RDF i merytoryczne do ministra.
Czy fundator jest właścicielem fundacji?
Nie. Po wpisie do KRS majątek należy do fundacji (osoba prawna) i służy wyłącznie celom statutowym. Fundator może pełnić funkcje (np. w zarządzie), jeśli przewiduje to statut.