Zasady dla fundacji i stowarzyszeń
Wiele organizacji pozarządowych prędzej czy później zadaje sobie to pytanie: czy członek zarządu może otrzymywać wynagrodzenie z fundacji lub stowarzyszenia?
W praktyce wokół tego tematu narosło sporo mitów. W wielu NGO funkcjonują przekonania typu:
- „zarząd musi działać społecznie”,
- „wynagrodzenie jest możliwe tylko w projektach”,
- „lepiej tego nie robić, bo przy kontroli będzie problem”.
Rzeczywistość jest bardziej złożona. Prawo nie wyklucza wynagrodzenia dla członków zarządu NGO, ale stawia pewne warunki. Warto je znać, ponieważ nieprawidłowe rozwiązania mogą prowadzić do zakwestionowania umów lub wynagrodzeń.
Czy zarząd w NGO musi działać społecznie?
W polskim systemie prawnym nie istnieje ogólna zasada, która nakazywałaby członkom zarządu fundacji lub stowarzyszenia pełnić funkcję wyłącznie społecznie. W praktyce wiele organizacji decyduje się na taki model, szczególnie na początku działalności, gdy struktura jest niewielka, a działalność opiera się głównie na wolontariacie.
Jednocześnie prawo dopuszcza sytuację, w której członkowie zarządu otrzymują wynagrodzenie za swoją pracę lub za pełnienie funkcji. W większych organizacjach jest to rozwiązanie coraz częstsze. Zarządzanie fundacją czy stowarzyszeniem bywa zadaniem wymagającym dużej odpowiedzialności, czasu i kompetencji, dlatego w wielu przypadkach naturalnym krokiem jest wprowadzenie wynagrodzenia.
Kluczowe jest jednak to, aby sposób wynagradzania był jasno określony w dokumentach organizacji i w jej praktyce działania.
Fundacja a stowarzyszenie – czy zasady są takie same?
Podstawowa zasada jest podobna: zarówno w fundacji, jak i w stowarzyszeniu wynagrodzenie członków zarządu jest możliwe. Różnice dotyczą przede wszystkim sposobu podejmowania decyzji oraz roli statutu.
W przypadku fundacji najważniejszym dokumentem jest właśnie statut. To on określa strukturę organów, sposób podejmowania decyzji oraz zasady dotyczące wynagrodzeń. Jeśli statut przewiduje możliwość wynagradzania zarządu, organizacja może wprowadzić takie rozwiązanie poprzez odpowiednie uchwały organów fundacji.
W stowarzyszeniach sytuacja jest podobna, choć większą rolę odgrywa walne zebranie członków jako najwyższy organ organizacji. To właśnie ono najczęściej podejmuje decyzje dotyczące zasad wynagradzania zarządu lub zatwierdza takie rozwiązania w statucie.
W obu przypadkach najważniejsze jest jedno: wynagrodzenie musi mieć jasną podstawę w dokumentach organizacji.
Wynagrodzenie za funkcję a wynagrodzenie za pracę
Jednym z najczęstszych źródeł nieporozumień w NGO jest brak rozróżnienia między wynagrodzeniem za pełnienie funkcji w zarządzie a wynagrodzeniem za konkretną pracę wykonywaną na rzecz organizacji.
Pełnienie funkcji w zarządzie oznacza przede wszystkim odpowiedzialność za kierowanie organizacją. Członkowie zarządu podejmują decyzje strategiczne, reprezentują organizację na zewnątrz i odpowiadają za jej funkcjonowanie zgodnie z prawem oraz statutem.
W wielu organizacjach osoby z zarządu wykonują jednak również realną pracę operacyjną. Mogą koordynować projekty, prowadzić szkolenia, przygotowywać wnioski grantowe czy odpowiadać za rozwój organizacji. W takich sytuacjach wynagrodzenie może dotyczyć właśnie tej pracy – a nie samego faktu bycia członkiem zarządu.
Rozróżnienie tych dwóch ról jest bardzo ważne. Pozwala jasno określić, za co organizacja płaci wynagrodzenie i uniknąć sytuacji, w której funkcje zarządcze i operacyjne mieszają się w sposób trudny do obrony.
Dlaczego wynagrodzenie zarządu budzi tyle wątpliwości?
Niepewność w tym obszarze rzadko wynika z samego prawa. Częściej jest efektem praktyki, która przez lata utrwaliła się w wielu organizacjach. W sektorze pozarządowym wciąż silne jest przekonanie, że zarząd powinien działać przede wszystkim społecznie.
Problem pojawia się wtedy, gdy organizacja rośnie, prowadzi coraz więcej projektów i zaczyna funkcjonować jak profesjonalna instytucja. W takiej sytuacji naturalne jest pojawienie się pytania o wynagrodzenie osób, które faktycznie zarządzają jej działalnością.
Jeśli decyzje w tym obszarze są podejmowane bez jasnych zasad, mogą prowadzić do wątpliwości podczas kontroli lub rozliczania projektów. Dlatego coraz więcej organizacji świadomie porządkuje te kwestie w swoich statutach i uchwałach.
Co warto sprawdzić w swojej organizacji?
Jeżeli w Twojej organizacji pojawia się temat wynagrodzenia zarządu, pierwszym krokiem powinna być analiza dokumentów i sposobu podejmowania decyzji. Warto sprawdzić przede wszystkim, czy statut odnosi się do możliwości wynagradzania zarządu oraz który organ organizacji jest uprawniony do podejmowania takich decyzji.
Istotne jest również to, kto reprezentuje organizację przy podpisywaniu umów z członkami zarządu. W praktyce często pojawia się błąd polegający na tym, że zarząd podpisuje umowę sam ze sobą, co w wielu przypadkach może zostać zakwestionowane.
Równie ważne jest jasne rozdzielenie funkcji zarządczej od pracy operacyjnej. Jeśli członek zarządu wykonuje dodatkowe zadania w organizacji, powinno być wyraźnie określone, czego dotyczy wynagrodzenie i na jakiej podstawie zostało przyznane.
Wynagrodzenie zarządu w NGO – najważniejsza zasada
Najważniejszą zasadą w tym obszarze jest przejrzystość. Wynagrodzenie członków zarządu nie jest problemem samym w sobie. Problemy pojawiają się wtedy, gdy decyzje są podejmowane nieformalnie, bez odpowiedniej podstawy w dokumentach organizacji lub bez jasnego rozdzielenia ról.
Organizacja, która jasno określa zasady wynagradzania zarządu, dokumentuje decyzje i dba o transparentność procesów, działa znacznie bezpieczniej. Taka przejrzystość jest ważna nie tylko z perspektywy prawa, ale także z punktu widzenia zaufania zespołu, partnerów i grantodawców.
Dlatego zamiast unikać tego tematu, coraz więcej NGO decyduje się świadomie uregulować kwestie wynagrodzenia zarządu – tak, aby były zgodne z prawem i z praktyką działania organizacji.